Thiếu nữ bên Hồ Gươm – Hà Nội, 1976

Tác phẩm khắc họa hình ảnh một thiếu nữ Hà Nội trong tà áo dài, ngồi duyên dáng bên Hồ Gươm. Phía xa, Tháp Rùa hiện lên nhỏ bé giữa mặt hồ, vừa đủ trở thành dấu hiệu nhận diện của Hà Nội mà không phá vỡ sự tĩnh lặng của bố cục.

Toàn bộ không gian được xây dựng trên sắc son đỏ, kết hợp những mảng vàng óng trên tà áo dài cùng sắc bạc, xám và nâu. Người thiếu nữ được đặt ở vị trí trung tâm, thân hình mềm mại, hai tay khép nhẹ, ánh mắt và khuôn mặt mang vẻ trầm tư. Những khóm hoa và cây cỏ xung quanh được xử lý thiên về trang trí, khiến cảnh Hồ Gươm vừa gần với hiện thực, vừa phảng phất tính ước lệ đặc trưng của sơn mài.

Nếu niên đại 1976 trên tranh là nguyên bản và đồng thời với thời điểm sáng tác, bức tranh ghi lại một hình ảnh Hà Nội cách đây đúng nửa thế kỷ: không phải Hà Nội của phố xá đông đúc mà là Hà Nội thanh bình, kín đáo và lãng mạn với tà áo dài, mặt hồ và bóng Tháp Rùa phía xa.

Điều thú vị hơn nằm ở hành trình của tác phẩm. Từ Việt Nam, bức sơn mài đã lưu lạc sang Pháp trong một khoảng thời gian chưa xác định, rồi nhiều năm sau xuất hiện trở lại trên thị trường thông qua một nhà đấu giá tại Pháp. Đây cũng là con đường từng thấy ở không ít tác phẩm mỹ thuật Việt Nam thế kỷ XX hiện diện trên thị trường nghệ thuật Pháp.

Thị trường đấu giá Pháp hiện vẫn thường xuyên xuất hiện sơn mài Việt Nam thế kỷ XX; riêng các phiên chuyên về nghệ thuật Việt Nam tại Paris có những tác phẩm được catalog dưới dạng Vietnam, XXe siècle khi tác giả chưa được xác định đầy đủ.

Một thiếu nữ bên Hồ Gươm năm 1976, sau nửa thế kỷ lưu lạc tại Pháp, lại xuất hiện qua một nhà đấu giá như một mảnh ký ức Hà Nội đi một vòng rất xa rồi được tìm thấy trở lại.

Thông tin tạm thời: Sơn mài, ký Khánh (?), đề niên đại 1976; nguồn: thị trường đấu giá Pháp.